Verb SEYER (ser)-SEYER NE (estar)-SEYER BI (existir) 1ª parti
Gratear as encoderenzies con iste verb no marc stándar normalizato do
aragonés
Futur Imprefeuto
Yo seyeré
Tú seyeras
Er/Era seyerá
Nus seyerems
Vus seyerêz
Ers/Eras Seyerán
Mantenims lixeramén o Condizional, enqui ixe tan de propi e
carauteristic -BA i tiendrie de meteri tamién -ye- usiga, en total e complita
coderenzie :
Yo seyerba
Tu seyerbas
Er/Era seyerbe
Nus Seyérbans
Vus Seyérbâz
Ers/Eras Seyerban
¿ Qué pasa con a conxugazión -dielautal- Estar/ba...? Puis qui, ru
mesmo, YÉ niste cás, Y-estarba, -yestarba-, etz, donç no es poét dizir qui ro
verb SEYER yé (ser, estar) e fer pedaogoxie-analoxíe con ro -"TO BE"-
anglés...
Tiamps Simplos Suchuntíu
Pur ixa en sí mateix, lóxica, ixe tradizional SIGA (ixa "g")
deberba de seyer Y, qui belún elemén dielautal posa, mete, "sía"
u
"seiga"...Psico-lenguestecamén, SIYA/seiya poét de sonar mal
(silla, cuan yé cadiera, usiga, enbihá qui "adautar" parolas d´enguan
ta ús cutiano, e creigo qui cadiera yé "silla"(castelleneca) e asina
ru ús, parlache, na mia vita ta sedentarmi
ne nuna cadiera, ta otri, posarti ne nuna cadiera...SÍ, e ixe "Usiga"
deberba de seyer, Usiya...ur Usiye...(=u ixo yé, qui esfinitamén sen·nefica,
rialmén...)
Cuan digo qui ro disembolicamén diste núo e zaguér, dielaute, yé par fer
plus forte (e completa) a lingüe maire aragonesa, ye asina, atra cosa yé qui,
car quin ru diga (yo mesmo) non es quiera zeptar, usiya, qui si estiese atra
presona, en o millor, beluns ru si piensaban....ixa dautaçion da norme
"saragosenca". ( Enbihá muita mafie, prechuizi e cainisme nixa autual
raça aragonesa, e sól uns pocs, es poét dizir qui siyan noples de cuoresa de
veritá, pocs cuasi contau con os didos da man...aspero, bel poete eu
escribidor).
SEYER -NE
Creigo qui nixa dualitá do verb "seyer" es deberba esclarir con
o elemén -ne (de "estar", més qui de "ser") nixas
variazions cuan es diz...dizisi :
Estié = (fuí) Estie ne (estuve), si donams compta usurar -BI (
posiblemén seguntes os cases de conchugazion mes enproper, enmanau, do
sennificato complet ) es pareix, ye parellán ta o "Castellán" =
Estu-ve, etz...Estié bi, qui n´aragones usurasi denrivesa, bi estié...
O tema yé altament complex e qui dende a Normalizazion esfinira do 1987 sa plegato en tocar en
tractar ( e pursupuest denguna frome en ixe "barafundiós e quinto-columniste"
Segón Congrés do 2006 don es quieraba fer una "lingue artifizial" =
pastiche, entiparti d´estricallar ixe fosco, perén mún)
Yera ora de ficar a mán, e creigo qui si a parla viure, a fabla vivra,
non ra menesta, os escrividors sí, e muito....donç, ixo non surtin més d´ers,
una parla yé "metá-metá", fito-fito, e creigo qui com muitas més, o
elemén d´espresion "escriturata" yé fonamental i tienir as coses
clarianas, e com e deziba no mio puesto, clarete-clarete...
Pur ixo meto en colazion (u comes diga n´aragones esprisiue) o verb
"existir", orixinalmén no Prinieu, enesistén...fendo usar fromulas de
conbinanza SEYER + BI+ NE
Com totes as parlas evoloçionen, ro´aragonés, endoute o verb
"universal-intrenazional" -esistir-(sens x), maque i mantién, a suya
froma de dizir a "esistenzie" das coses*...dos puestos, das
situgazions e das comportures umanas...Tot yé compatiple. Fen chitar una mica
de poesie, sen xublidar qui ro´aragonés i tién ixa "vena" ixa
"frome reviscolera eu espezial" usiya, cuasi lingüe máxica, eu
esferent...
Enfinetíu de SEYER = Yestar
Cherundi = Yestando (fendo yes)
Pratizipi = Yestato /Yestau
Cuan digo qui -YA- non yé aragonés, ao menis no ámbit orixinal,
(soprieszés de Y-+) e ru comfromo con AI, en luita praticular e premanen
(etermal) con "o castellán"...ai sapism qui yé ai en español...Muito
d´aragonés lengüesteco i crexió, e fromosi ne de frome denrivesa ao castellán
(vezivirsa, usiya, o castellán clamato español va evoloçionar de frome esferen
do aragonés).
+ Tuya, Suya, Siya
Clarián/Clariato ixemple, cuasi tresbatíu na parla oral,
ricoventito con os elemens -R (En Saragoçan-aragonés non bi ye ne*, as
L´s-eles-)
Prunomes presonals-Complimen indereuto (datíu)
MI ( a coderenzie total seyerie SEU, TEU, MEU )E non ixa
espaniolizazión-castellanenca...
TI (Ritornar a pilota ta ro
castellán, PAR TÚ,
RI/RIS (Coderenzie total con os
segons articles auxiliars, R erre feble-dolçe)
Pur ixo a conxugazión cupolatiue yé "E/e" e non ixa
"y/i"...ecompatiple...
Riflexíu (3ª presone)
SI (SI+EN/NE= SIN) E ara s´esplanica cuar ixe "sin" ye unatra
berrança, do autual aragonés de Uesca. Altoaragonés, agora charrau més en
Zaragoza, qui enunatro puesto. Ixe -sin-, yé SENSE/SENS
MI +EN/NE = MIN
(Con er/Con ers/ con si mateix)
Combinanças / encá remero e recosiro cuan eslixims EL (maque pur
coderenzie en fineras "el" distiarrams usiya, "ru"
distiarrams)
O, A, RO, RA / RU MI, TI, RI
RU MI/ RU TI/RU NUS/RU VUS
RA MI/RA TI/ RA NUS/RA VUS
RUS MI/ RUS TI/ RUS NUS/RUS VUS
RAS MI/RAS TI/RAS NUS/RAS VUS
Ixemples = -Ru mi diés. Donaru mi, si mi quiers ne donar. Ru nus farás minchar.
Non ru ti dizerí. Asina com ru nus faigas, asina ru ti ferems. Non ru nus
diziés. Mi xublidé de diziru vus. Cata
qui ra ti crebo.Mete ru ti na capiça. Enmostrami as camilegas, si ras mi quiers
enmostrar.Dezaga ra porta ru ti beyí fer. Ai ru ti faré capitar yo. As mi
dixaron fer. Ris so feito boan prebo. Ri dizié qui vus fése una boana lifara.
Em pareix qui donarams ta nusatros una boana chenta ru qui ris siya manca ta
ers. A suya fabla ri parixeba fiera. Ris
fa muito goyo.
DISTIARRIAU -MIO/S- = MEU, MEUS
- TUYO/S
= TEU/TEUS
Dople coderenzie, ún, ixo regle cheneral das I-i (ies) castellanencas,
enunatra, pur a ecmpotaibilitá con o MI (de ME castellán).
Pis, pixar...o castiellán siampra so querito fer mofla e chanza das
suyas parlas d´arredol "ibéric peninsular", nun exerzizi pripotenzie
"para-faszistoide lengüe", no suyo=seu corpus lengue. Pis, mear(mea,
meua) Meo, meas, etz... Efeuto de "mear" qui orixinalmen usurabasi
n´Aragón, orinar (de orina, trémino esauto médico-técnico). Yé, a luita das
parlas...
O Espaniol (a frome intrenazionalizata do Castiellán) ye a lingue mes
borde e ------------------ entiparti, de Vampira. Niste sieglo XXI con mes
força ris ritornems a siua pilota zincziênz aniadas dimpuis...disprés. O nustro
turn-terne. O aragonés poét seyer egual de forte, e ru important yé escriturar
una froma millor qui r´autual esnombrau "aragonés" (stándar). Aixó
dixémsru par os fatos oscans u ixa colla de ultracucha...(fan da fabla un
dielaute).
Si ro espaniol sól i parlárasi n´Espanie unatra tema pasaríe, per a
suya- força, yé "ispano-américa", capitaple com o potér
económic-capitalista-luméric, non com potenzial "inteleutual", umán,
duna "raça minor", com son os latinamericans...ispáns. Istórie
alufromi.¿ zinc sieglos ? Castiellans de castiellans...ta ficar pur sac, ta
meter pur cul...ta mullir zapos !
As aliançes con a lingüe Portuguesa, es tién qui reforçar, pur isto ra
núa grafie a una aséz de ámprures galaico-portuguesos enta ro Saragoçan
(aragonés do sieglo XXI eu esdevenider).
Impreatíu (+ NE
- Tú Seyi
-Er/Era siya/siye
-Nus siyems/siyams
-Vus seyez
- Ers/Eras Siyan/siyen
Combinanza con duos prunomes cumplimen de terzera presona
Am pratícola prunómbraro alverbial -NE (´N)
Pruziclitica (anti o verb e tras verb)
RI NE= RI´N= RIN / RIS NE
Ixemples : Donári ne ta er, donári ne ta era, donáris ne par tôz. No
rin digas ta yaya, qui rin dizrá ta
paire. Ris ne trayin. Non ris ne dixaré percua ru mi malmeterán. Rin enmostro u
rin amago ?. Non ferás cosa donandoris ne ta ers o triballo. No rin quierió donar. Non bihá qui ris enmostre´n.
Rin tornan.
Psico-lengüesticamén costará muito(¿una mica?), puis qui ru si custionim
ta os fablans de parla Portuguesa, -"sens L, sen sonito
ele"-...denguna froma e traza...O Aragonés d´Uesca yé una parla
"Hybrita" (pur aixó sa estudiau asabelo e d´aséz...) e columbra
muites "encoderenzies" u delatamiens devenitas das suyas
families-trallos, troncals lengüe...esferéns, e de zaguér trémin, prou
castellanizau (enfloinziau).
Ixa hybridazión non poét seyer (pur més tiampo)...qui uns quieran
eslixir ixe camín feito dende o 87, usiya, o sieglo pasato, e qui atri capíten
donç, si ra parla no so evoloçionau yé tamién cuar en tién uns temes
"léxic-morfo-sintautic-gramatical" enfumaples e
"contra-prudozens" propis dun dielaute. O segón Congrés i metió més
tralla...fosca.
Amos (¿am os?) Con os...Amos(1398)= "ambos castellán"¿? Amb
duos
